Tandenknarsen (bruxisme): oorzaken, klachten en behandeling

Wat is bruxisme?

Een internationaal consensusrapport uit 2018 onderscheidt twee vormen: slaapbruxisme, kauwspieractiviteit tijdens de slaap, en waakbruxisme, waarbij de tanden overdag herhaald of langdurig contact maken, worden geklemd of de onderkaak naar voren wordt geduwd.

Volgens dit rapport is bruxisme bij verder gezonde mensen geen aandoening, maar gedrag dat een risicofactor kan zijn voor bepaalde gevolgen, zoals tandslijtage of spierpijn. De beoordeling richt zich daarom vooral op de gevolgen.

Hoe vaak komt het voor?

Een systematische review uit 2013, vooral gebaseerd op vragenlijsten, vond waakbruxisme bij ongeveer 22–31% en frequent slaapbruxisme bij circa 13% van de volwassenen. Er was geen verschil tussen mannen en vrouwen; op hoge leeftijd nam bruxisme af.

De auteurs wijzen erop dat deze cijfers onzeker zijn: veel mensen merken nachtelijk knarsen pas op als hun partner of tandarts het ziet of hoort.

Klachten en signalen

De NHS meldt dat kaakpijn door knarsen kan overgaan in een kaakgewrichtsaandoening (temporomandibulaire disfunctie, TMD).

• Pijn of stijfheid in kaak, gezicht of slapen, vaak 's ochtends
• Afgesleten, vlakke, afgebrokkelde of gebarsten tanden
• Gevoelige tanden
• Hoofdpijn of oorpijn
• Onrustige slaap; de partner hoort 's nachts knarsen

Oorzaken en triggers

De precieze oorzaak is niet altijd duidelijk. Volgens de NHS zijn stress en angst de meest voorkomende triggers. Ook slaapproblemen zoals snurken en slaapapneu, sommige medicijnen voor slaap, depressie of angst, roken en veel alcohol of cafeïne worden met bruxisme in verband gebracht.

Bij aanwijzingen voor slaapapneu – hard snurken, ademstops, veel slaperigheid overdag – is het verstandig dit ook met een arts te bespreken.

Behandeling: wat doet een opbeetplaat?

Niet elk knarsen hoeft behandeld te worden. Bij schade aan de tanden, gevoeligheid of kaakpijn kan de tandarts een opbeetplaat op maat laten maken op basis van een afdruk of digitale scan, die u 's nachts draagt. Het belangrijkste doel is de tanden te beschermen tegen slijtage.

Een Cochrane-review uit 2007 vond onvoldoende bewijs dat occlusale splints het slaapbruxisme zelf verminderen, maar ze kunnen wel nuttig zijn voor tandslijtage. Daarom wordt een opbeetplaat meestal gecombineerd met stressvermindering en goede slaapgewoonten.

Knarst u en overweegt u vullingen, zirkonia kronen, facings of implantaten? Meld het dan: de tandarts houdt bij de planning rekening met de kauwkrachten en kan na de behandeling een beschermende opbeetplaat adviseren.

Wat u zelf kunt doen

Bij pijn of zwelling adviseert de NHS vrij verkrijgbare pijnstillers of een in een doek gewikkeld koelelement. De huisarts kan helpen bij stress, angst of slaapproblemen.

• Ontspanning: ademhalingsoefeningen, bewegen of muziek
• Vaste bedtijden en een donkere, stille slaapkamer
• Stoppen met roken, minder alcohol en cafeïne
• Geen kauwgom of harde voeding als de kaak pijnlijk is
• Let op klemmen overdag: in rust lippen op elkaar, tanden iets uit elkaar

Praktische tips als u voor behandeling naar Istanbul reist

Vertel bij het onderzoek als u knarst of klemt; dat kan het behandelplan en de materiaalkeuze beïnvloeden. Een opbeetplaat op maat vraagt een afdruk of scan en een laboratoriumstap. Vraag daarom hoeveel dagen u voor het passen moet rekenen voordat u uw terugvlucht boekt, en neem een bestaande opbeetplaat mee.

Veelgestelde vragen